ЎЗ
Hujjat generatori

Hisob siyosati generatori

Buxgalteriya va soliq hisob siyosati — ikkita alohida hujjat. Faoliyat turi va QQS holatini tanlang.

Qisqacha

Hisob siyosati generatori — O'zbekistonda korxonaga ikkita alohida hujjat kerak: buxgalteriya hisob siyosati (NSBU asosida) va soliq hisob siyosati (Soliq kodeksi 77-modda asosida). Faoliyat turi va QQS holatini tanlang, ikkala hujjat skeleti ko'rinadi.

Yangilangan: 2026-10-13
Nega ikkitasi kerak? Ko'pchilik faqat buxgalteriya hisob siyosatini biladi. Soliq hisob siyosati — alohida hujjat (Soliq kodeksi 77-modda) va uning yo'qligi jiddiy buzilish hisoblanadi, ko'pincha birinchi kameral tekshiruvda so'raladi. Bu generator ikkalasini ham beradi.
  1. Faoliyat turi va QQS holatini tanlang.
  2. Rekvizitlarni kiriting, variantlarni belgilang.
  3. Ikkala hujjat tayyor — Word yuklab oling.
Bu hujjat sizning biznesingiz xususiyatlariga moslashtirilishi kerak. Har bir tanlov yonida tushuntirish berilgan. Tasdiqlashdan oldin buxgalteringiz bilan ko'rib chiqing va rahbar buyrug'i bilan tasdiqlang.
Profil
P1 — Savdo (QQSsiz)
Rekvizitlar
Qo'llash muddati: Soliq kodeksi 77-moddasiga ko'ra, hisob siyosatida tanlangan usullar tasdiqlangan yildan keyingi yilning 1-yanvaridan qo'llaniladi.
Diqqat: quyida ko'p bandlar "[buxgalter tomonidan to'ldiriladi]" deb ko'rinadi. Bu — metodologik tanlov talab qiladigan bandlar; ularni buxgalter yoki soliq maslahatchisi bilan birga to'ldiring, noto'g'ri tanlov (masalan soliq amortizatsiyasida) qonunbuzarlik hujjatini yaratishi mumkin.
Buxgalteriya hisob siyosati
BUXGALTERIYA HISOB SIYOSATI
I. Umumiy qoidalar
Buxgalteriya hisobini yuritish shakli
Tanlangan variant: Avtomatlashtirilgan (dastur asosida)
Tashkilotda buxgalteriya hisobi avtomatlashtirilgan shaklda, buxgalteriya hisob dasturi yordamida yuritiladi. Barcha xo'jalik operatsiyalari birlamchi hujjatlar asosida dasturga kiritiladi, hisob registrlarini shakllantirish va moliyaviy hisobotni tayyorlash dastur vositasida amalga oshiriladi.
Moliyaviy hisobot yuritish uchun mas'ul shaxslar
Rahbar va bosh buxgalter (standart taqsimot)
Moliyaviy hisobotning tayyorlanishi va taqdim etilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariga yuklatiladi. Buxgalteriya hisobini yuritish, hisob siyosatini amalga oshirish va birlamchi hujjatlarning to'g'ri rasmiylashtirilishi uchun bosh buxgalter javobgar hisoblanadi.
II. Usuliy qism
Asosiy vositalar amortizatsiyasi usuli
Har yili bir xil summa hisoblanadi.
Qachon mos: Ofis jihozlari, binolar, ma'muriy maqsaddagi vositalar uchun mos keladi — eng sodda usul, soliq hisobi bilan farq kam bo'ladi.
Tanlangan variant: Teng me'yorli (chiziqli) usul
Asosiy vositalar amortizatsiyasi teng me'yorli (chiziqli) usulda hisoblanadi: har bir hisobot yilida amortizatsiya summasi bir xil bo'ladi va aktivning foydali xizmat muddati davomida teng taqsimlanadi.
Turli asosiy vosita guruhlari uchun turli amortizatsiya usuli qo'llanilishi mumkin, lekin bir xil turdagi obyektlar guruhi ichida faqat bitta usul qo'llanadi (NSBU №5, 44-band). Tanlangan usul kalendar yil davomida o'zgartirilmaydi. Amortizatsiya oyiga yillik summaning 1/12 qismida hisoblanadi, bundan ishlab chiqarish hajmiga proporsional usul mustasno.
Asosiy vosita sifatida tan olish uchun qiymat chegarasi
Korxona o'zi belgilaydi (qonun doirasida)
[Ushbu band buxgalter tomonidan to'ldiriladi]
Asosiy vositalarni qayta baholash siyosati
Tanlangan variant: Dastlabki tannarxda saqlanadi (qayta baholanmaydi)
[Ushbu band buxgalter tomonidan to'ldiriladi]
Nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi
Har yili bir xil summa hisobdan chiqariladi.
Qachon mos: Aksariyat nomoddiy aktivlar uchun mos: dasturiy ta'minot litsenziyasi, patent, ruxsatnoma. Iqtisodiy foyda qanday taqsimlanishini aniq bilib bo'lmasa — bu usul majburiy.
Tanlangan variant: Teng me'yorli (chiziqli) usul
Nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi teng me'yorli (chiziqli) usulda, foydali xizmat muddati davomida teng ulushlarda hisoblanadi.
Foydali xizmat muddati aniqlanmagan (cheksiz) nomoddiy aktivlar amortizatsiya qilinmaydi. Ular har hisobot davri oxirida qiymatsizlanishga tekshiriladi. Kelajakdagi iqtisodiy foydaning iste'mol qilinish tartibini ishonchli aniqlab bo'lmasa, teng me'yorli (chiziqli) usul qo'llaniladi.
Tovar-moddiy zaxiralarni baholash usuli
Omborga birinchi kelgan tovar birinchi bo'lib hisobdan chiqariladi.
Qachon mos: Muddati chegaralangan tovarlar (oziq-ovqat, dori, kimyo) uchun tabiiy tanlov; narxlar oshib borayotgan bo'lsa, tannarxni pastroq, foydani yuqoriroq ko'rsatadi.
Tanlangan variant: FIFO (birinchi kelgan — birinchi chiqadi)
Tovar-moddiy zaxiralar FIFO (birinchi kelgan — birinchi chiqadi) usulida baholanadi: ombordan chiqarilayotgan zaxiralar birinchi bo'lib kirim qilingan partiya tannarxi bo'yicha hisobdan chiqariladi.
Xomashyo va tayyor mahsulot uchun turli baholash usullari qo'llanilishi mumkin — bu holat hisob siyosatida alohida ko'rsatiladi.
Daromadni tan olish tartibi
Daromad pul kelib tushgan paytda emas, tovar topshirilgan yoki xizmat ko'rsatilgan paytda hisobga olinadi.
Qachon mos: Bu — barcha korxonalar uchun umumiy mezon, tanlov emas.
Umumiy tan olish mezoni
Bu — korxonaning tanlovi emas, barcha faoliyat turlari uchun umumiy tan olish mezoni.
Asosiy xo'jalik faoliyatidan daromad kelajakda iqtisodiy foyda kelib tushishi ehtimoli mavjud bo'lgan va uning miqdorini ishonchli o'lchash mumkin bo'lgan paytda tan olinadi. Tovarlarni sotishdan daromad tovar xaridorga topshirilgan va mulk huquqi o'tgan paytda, xizmat ko'rsatishdan daromad esa xizmat ko'rsatilgan paytda tan olinadi.
Kutilayotgan majburiyatlar (zaxiralar)ni shakllantirish
Tanlangan variant: Zaxiralar shakllantiriladi
[Ushbu band buxgalter tomonidan to'ldiriladi]
Chet el valyutasidagi operatsiyalar bo'yicha kurs farqlarini hisobga olish
Valyuta kursi o'zgarishidan kelib chiqadigan farq darhol shu oyning moliyaviy natijasiga yoziladi — keyingi davrga o'tkazib bo'lmaydi.
Qachon mos: Bu — barcha korxonalar uchun majburiy qoida, tanlov emas. Chet el valyutasida hisob-kitob qiladigan (import/eksport, xorijiy kredit, valyutadagi bank hisobi) har qanday korxonaga tegishli.
Markaziy bank kursi bo'yicha hisob, kurs farqi joriy davr natijasiga
Tanlov ko'rsatilmaydi — qonun bo'yicha faqat shu usul qo'llaniladi.
Chet el valyutasida ifodalangan operatsiyalar amalga oshirilgan kundagi Markaziy bank kursi bo'yicha hisobga olinadi. Pul (monetar) moddalar har oy oxirida Markaziy bank kursi bo'yicha qayta baholanadi; nomonetar moddalar qayta baholanmaydi. Kurs farqlari joriy davr moliyaviy natijasida (moliyaviy faoliyatdan daromad yoki xarajat sifatida) tan olinadi. Kurs farqlarini jamg'arish yo'li bilan hisobga olishga yo'l qo'yilmaydi.
Pul (monetar) moddalar — kassadagi/hisobdagi valyuta, debitor/kreditor qarzlar — har oy oxirida qayta baholanadi. Nomonetar moddalar — asosiy vositalar, zaxiralar kabi — qayta baholanmaydi. Kurs farqlarini kelajakka o'tkazib, to'plab hisobga olish taqiqlangan (NSBU №22, 14-modda) — har oyning farqi o'sha oyda tan olinadi.
III. Tashkiliy qism
Hujjat aylanish tartibi
Standart hujjat aylanish jadvali
Tashkilotda hujjat aylanishi ichki hujjat aylanish jadvali asosida amalga oshiriladi. Birlamchi hujjatlar xo'jalik operatsiyasi amalga oshirilgan kunda yoki undan keyingi kunda rasmiylashtiriladi, tegishli mas'ul xodimlar tomonidan imzolanadi va belgilangan muddatlarda buxgalteriyaga topshiriladi. Hujjatlarning qabul qilinishi, qayta ishlanishi va arxivga topshirilishi tartibi ichki nizom bilan belgilanadi.
Inventarizatsiya o'tkazish tartibi
Yiliga kamida bir marta, standart tartibda
Aktivlar va majburiyatlarning inventarizatsiyasi yiliga kamida bir marta, yillik moliyaviy hisobot tayyorlanishidan oldin o'tkaziladi. Inventarizatsiya rahbarning buyrug'i bilan tuzilgan komissiya tomonidan amalga oshiriladi, natijalari inventarizatsiya varaqalari va taqqoslash bayonnomalarida rasmiylashtiriladi. Aniqlangan farqlar qonunchilikda belgilangan tartibda hisobga olinadi.
Ichki nazorat tizimi
Standart ichki nazorat tartibi
Tashkilotda moliyaviy-xo'jalik faoliyatining qonuniyligi, aktivlarning saqlanishi va moliyaviy hisobotning ishonchliligini ta'minlash maqsadida ichki nazorat tizimi joriy etiladi. Ichki nazorat rahbariyat, bosh buxgalter va tegishli mas'ul xodimlar tomonidan o'z vakolatlari doirasida amalga oshiriladi.
IV. Ish schyotlari rejasi
Ishchi schyotlar rejasi
Tanlangan variant: NSBU №21 standart rejasi to'liq holda
[Ushbu band buxgalter tomonidan to'ldiriladi]
V. Yakuniy qoidalar
Kuchga kirish sanasi
Standart matn (foydalanuvchi kiritgan sanaga bog'liq)
Ushbu hisob siyosati tasdiqlangan sanadan e'tiboran kuchga kiradi va keyingi hisob siyosati tasdiqlanguncha yoki unga o'zgartirish kiritilguncha amal qiladi.
Hisob siyosatini o'zgartirish tartibi
Standart matn
Hisob siyosatiga o'zgartirish quyidagi hollarda kiritiladi: qonunchilik yoki NSBU talablari o'zgarganda, tashkilotning moliyaviy hisobotni tayyorlash shartlari yoki faoliyat xususiyati muhim darajada o'zgarganda, yoki yangi hisob usuli qo'llanilishi moliyaviy hisobot ishonchliligini oshirishga xizmat qilganda. O'zgartirishlar rahbarning buyrug'i bilan tasdiqlanadi.
Ma'lumot 2026-yil avgust holatiga ko'ra

Buxgalteriya va soliq hisob siyosati — nima farqi bor?

Buxgalteriya hisob siyosati NSBU va "Buxgalteriya hisobi to'g'risida"gi Qonun asosida tuziladi — bu yerda korxona ko'p bandlarda usulni o'zi tanlaydi (amortizatsiya, TMZ baholash va h.k.). Soliq hisob siyosati esa Soliq kodeksi 77-moddasi asosida tuziladi va tanlov erkinligi ancha cheklangan — ko'p bandlar qonun bilan qat'iy belgilangan.

Ko'pchilik korxona faqat birinchisini biladi. Soliq hisob siyosati alohida hujjat va uning yo'qligi jiddiy buzilish hisoblanadi — ko'pincha birinchi kameral tekshiruvdayoq so'raladi.

Nega ba'zi bandlarda tanlov yo'q?

Soliq kodeksi 306-moddasiga ko'ra, soliq maqsadida amortizatsiya faqat teng me'yorli (chiziqli) usulda hisoblanadi, guruh bo'yicha chegaraviy me'yorlar bilan. Agar generator bu yerda foydalanuvchiga "usulni tanlang" deb uchta variant bersa, bu to'g'ridan-to'g'ri qonunbuzarlik hujjatini yaratardi. Shuning uchun bunday bandlarda tanlov ko'rsatilmaydi, faqat izoh bilan tushuntiriladi.

Nega ko'p bandlar bo'sh ko'rinadi?

Amortizatsiya usuli, TMZ baholash usuli, daromadni tan olish tartibi kabi bandlar — professional buxgalterlik qarori. Har bir korxonaning haqiqiy holati (faoliyat xususiyati, aylanma hajmi, aktivlar tarkibi) turlicha bo'lgani uchun bu bandlarni avtomatik to'ldirib bo'lmaydi. Bunday bandlar "[buxgalter tomonidan to'ldiriladi]" deb ko'rsatiladi — bo'sh joy emas, balki professional qaror kutilayotgani haqidagi ochiq belgi.

Hisob siyosati qachondan amal qiladi?

Soliq kodeksi 77-moddasiga ko'ra, tanlangan usullar tasdiqlangan yildan keyingi yilning 1-yanvaridan qo'llaniladi. Masalan, 2026-yilda tasdiqlangan hisob siyosati 2027-yildan ishlaydi. Bu — ko'p korxona bilmaydigan muhim nuance: hujjatni olgan kuni u darhol amalda deb hisoblab bo'lmaydi.

Hujjat yo'qligi uchun qanday jarima bor?

Hisob siyosati hujjati bo'lmasa, mansabdor shaxsga 5–10 bazaviy hisoblash miqdori (BHM) miqdorida jarima, takroriy tekshiruvda yana topilsa 10–20 BHM miqdorida jarima solinishi mumkin. Jarima to'lash hujjatni tuzish majburiyatidan ozod qilmaydi.

Savol-javob

Nega ikkita hisob siyosati kerak, bittasi yetmaydimi?

Buxgalteriya hisob siyosati NSBU va "Buxgalteriya hisobi to'g'risida"gi Qonun asosida, soliq hisob siyosati esa Soliq kodeksi 77-moddasi asosida tuziladi — bu ikki mustaqil hujjat. Ko'p korxonada faqat birinchisi bor, ikkinchisi umuman yo'q. Soliq hisob siyosati yo'qligi kameral tekshiruvda darhol aniqlanadi va jarima solinishi mumkin.

Har bir variant nima uchun tushuntirish bilan ko'rsatiladi?

Amortizatsiya usuli, TMZ baholash usuli kabi tanlovlar korxonaning haqiqiy holatiga bog'liq — shuning uchun har bir variant tanlanganda "qachon mos" tushuntirishi chiqadi. Bu — mahsulotning maqsadi: qora quti emas, tushunarli tanlov. Ba'zi kamroq tez-tez uchraydigan bandlar hali tayyorlanmoqda va "[buxgalter tomonidan to'ldiriladi]" deb ko'rinadi.

Soliq hisob siyosatida nega ba'zi bandlarda tanlov yo'q?

Soliq kodeksida ba'zi usullar qat'iy belgilangan — masalan amortizatsiya faqat teng me'yorli (chiziqli) usulda hisoblanadi (306-modda). Bunday bandlarda generator foydalanuvchiga soxta tanlov ko'rsatmaydi, chunki bu qonunga zid hujjat yaratishga olib kelardi.

Hisob siyosati qachondan amal qiladi?

Soliq kodeksi 77-moddasiga ko'ra, tanlangan usullar tasdiqlangan yildan keyingi yilning 1-yanvaridan qo'llaniladi. Ya'ni 2026-yilda tasdiqlangan hisob siyosati 2027-yildan ishlaydi — hujjatni olgan kuni emas.

Bu hujjatlar bepulmi?

Ha, to'liq bepul. Barcha bandlar — usuliy qism (amortizatsiya, TMZ baholash va h.k.) va soliq hisob siyosati ham — ro'yxatdan o'tmasdan, kodsiz ochiq; Word faylini bepul yuklab olasiz.

Generator natijasi to'liq tayyor hujjatmi?

Deyarli — amortizatsiya, TMZ baholash kabi eng muhim usuliy bandlar endi to'liq tushuntirish bilan tayyor, tanlangan variant asosida hujjat matni avtomatik shakllanadi. Har holda, tasdiqlashdan oldin hujjatni buxgalteringiz bilan ko'rib chiqing va rahbar buyrug'i bilan tasdiqlang — hujjat oxiridagi buyruq namunasi shu uchun qo'shilgan.

Nega BUP va NUP amortizatsiyasi farq qilishi mumkin?

Buxgalteriya hisobida amortizatsiya usulini korxona tanlaydi (masalan tezlashtirilgan usul), lekin soliq hisobida Soliq kodeksi 306-moddasiga ko'ra faqat teng me'yorli usul qo'llaniladi. Bu — normal holat: ikkala hisob alohida yuritiladi va ular orasidagi farq xatolik emas.

Kalkulyator yoki shablon kerakmi?
Yangi kalkulyator, hujjat shabloni yoki xato — yozing, tez tayyorlaymiz.
Telegram

Bu generator taxminiy skelet beradi. Metodologik bandlarni buxgalter yoki soliq maslahatchisi bilan birga to'ldiring.